"Περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής" (30/10/2019) Μέρος Γ (Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, 2020)
: Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Εκεί είναι ότι δεν πετάω τα προϊόντα, αλλά τα διατρέω όσο βλέπω περισσότερο και όταν έχει τη ώρα να τα αλλάξω, πάλι δεν τα πετάω παρά μου. Είτε τα επιδιωθώνον, είτε ανταλλαχτικά παίρνω και τα χρησιμοποιώ κάπου αλλού, έτσι ώστε το κόστος να περιορίζεται. Αφετέρου, είναι πολύ να διαρκεί περισσότερο η ζωή των προϊόντων, κυκλοζωής όπως λένε, άρα είναι λιγότερο το κόστος και των συντελεστών παραγωγής, που τώρα ο τρόπος αυτός που παράγουμε είναι πολύ καταναλωτικός και πολύ κοστοβόβος. Αυτό είναι για το επόμενο θέμα. Τώρα, έχει δεχθεί ότι για τα επόμενα μέχρι το 30, νομίζω, ο ΥΕ έχει πάρει απόφαση και επιδέξει απόφαση ως προστορία να βάζουμε πάντα σε ισαγωγικά, γιατί δεν μπορεί να εφαρμόδουν οι αποβάσεις του, 7-3 εκατομμύρια δωράρια για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα. Το πρόβλημά του ΥΕ, που το λέει ο ίδιος ο Αρμόδιος εκεί πέρα, δηλαδή, ναι μεν αποφασίζονται, αλλά δεν τα δίνουν οι ίδιοι οι κυβερνήσεις τις συμμετοχές τους αυτές που ξανά. Αυτό είναι το 1ο στοιχείο. Το 2ο στοιχείο που αναφέρθηκε από τους εισηγητές είναι και αυτά τα δικαιώματα που λέω ότι διαγοράζονται και όχι μόνο μέσα στην ίδια της χώρα, αλλά και από χώρα σε χώρα. Και αυτό, λίγο πολύ και μπροστον ευτύχητο εβάτημα, σημαίνει ότι κάποια χώρα που έχει πολλά καυσαέρια και ούτω κάτι εξής, αγοράζονται δικαιώματα και λίγο πολύ από μια χώρα της Αφρικής, η οποία δεν έχει αυτή την επιβάληση. Τι σημαίνει τώρα αυτό το πράγμα λίγο, για να το καταλάβουμε εδώ πέρα. Εξάγωτη εφαρμόση, σε ισαυρικά εξάγωτη. Σε ισαυρικά εφαρμόση. Εκεί. Λοιπόν, θα έρθει η ώρα. Γιατί είναι λίγο να κατανοήσουμε κάποια πράγματα που εύκολα γίνονται ή λέγονται. Τώρα, αναφέρθηκε λίγο πάλι ο Ευτύχης, για να φεύγονται αν είχα χρήματα για να επενδύσουν κλπ. Αν ήμουνα ποιος θα ήμουνα, γιατί εγώ φοράξα λίγο από εκεί τον Bill Gates. Θα με επιτρέψετε λίγο, γιατί έχει τη σημασία όλα αυτά. Ο Bill Gates πράγματι είναι τώρα ο δεύτερος φυσιόδρος. Ήταν ο πρώτος, με 96 δισεκατονύρια δολάμια. Λοιπόν, αυτός ο άνθρωπος έχει φτιάξει μαζί με την Ελληνίδα, ένα πολύ μεγάλο ίδρυμα, και δίνει περίπου κάθε χρόνο ένα δις στο μέσο κηδέντρα για τα παιδιά στην Αφρική, για την Βόρεια, για το καθεξής. Τα χρήματα από πού έρχονται και πάνω στο ίδρυμα του? Όχι μόνο από τη μεγάλη μικροτομία φίλων και τα τυπάτια χρησιμοποιή, αλλά από τα dividend, που παίρνει από επενδύσεις που κάνει σε διάφορες κοροσιές επιχειρήσεις. Ακούστε τις, γιατί έχω αγάπη από πάνω από τα διβλία μου. Αυτός επενδύει στην Monsanto, η οποία προωθεί τα μεταναλμένα προϊόντα, ακόμη και σε αφρικανικές χώρες, οπότε καταστρέφει την καλλινική παραγωγή εκεί πέρα και να προωθεί αυτά τα προϊόντα που παίρνουν εκεί πέρα, λέμε αυτή την περίπτωση. Επενδύει στην BAE System. Αυτή είναι η British Royal National Defence Security and Aerospace Company και είναι ο μεγαλύτερος εργολύτης στην Ευρώπη. Άρα επενδύουμε στα όπλα. Επενδύει στην Coca-Cola, επενδύει στην Walmart, επενδύει στην McDonald's και ούτω κατ'εξής. Τώρα, είναι αυτό έτσι καταλικά σύμφωνο. Ας το κρίνουμε. Δεύτερο σηγείο που πρέπει να το αναφέρουμε είναι το εξής. Μήπως το σύστημα το ίδιο, και δεν θέλω να δώσω ένας με τώρα για κουβέντα, πώς θα αλλάξουν το σύστημα, αλλά όμως πρέπει να το προβληματιστούν. Έχει ένα ενδογενές πρόβλημα. Τι είναι το πρόβλημα αυτόν? Από τη στιγμή που καλεί το επιχειρηματίας να παράγει το α, ε, β, γ να κάνει επενδύσεις και το κατ'εξής, δεν μπορεί η παραπηχειρηματίας, όπως βλέπεις, και στο κέρδος. Αυτή είναι η ελεύθερη αγορά. Το κέρδος όμως δεν μπορεί να διατηρηθεί ή να αυξηθεί, εάν περάσει κανείς σε τρόπους παραγωγής που περιορίζουν αυτόν τον τρόπο της γραμμικότητας του επονομισμού, δηλαδή το προϊόν παράγεται, που λέτε για να καταναλωθεί και μετά πάει από όλη. Εάν περάσει τώρα αυτή η κυκλική οικονομία που λέμε, που την προωθεί αρκετός κόσμος, δεν είναι σίγουρος, εκτός και αν κάποιος επιχειρήσει το λάμμα το λάμμα, ότι θα ενθουσιαστούν όλες οι επιχειρήσεις, γιατί απλώς όταν μεγαλώνει ο κύκλος βρίσκων προϊόντων, δεν πούλαω τόσο γρήγορα τα προϊόντα μου. Χάνω οπωσδήποτε κέρδους. Άρα υπάρχουν αρκετά προβλήματα. Και είναι και κάτι, να κλείσω εδώ όσο δυνατό είναι στον κόσμο, αυτό το πρόβλημα εδώ, θα ακούσατε, μιλάτε για το 2100. Ακούστε τι είπανε τα Κιτ Μαϊδέκα στη Γαλλία. Τους παρακολουθήσαμε σ' αυτούς. Ο Μακρόν μας μιλάει για τις κλιματικές αλλαγές και το τέλος του κόσμου. Όταν εμείς του μιλάμε για το τέλος του μήνα. Έχει τη σημασία του και αυτό. Ορίστε να σημαίνει ότι σωστά λειτουργούν τα Κιτ Μαϊδέκα. Μα αυτά τα δύο παρατηρήσεις, θα παρακαλούσα να πάρετε τον λόγο και να θέσετε ερωτήματα στους συλλητεύτες μας. Ευχαριστώ. Αποβλέπτουν στην εφαρμογή νομοθεσίας, κανόνων. Και αν αποβλέπτουν στην εφαρμογή υπάρχει πίεση προς τα αρμόδια Υπουργία. Και αν υπάρχει πίεση και εφαρμόζονται υπάρχει κάποιος μηχανισμός ελέγχου. Δηλαδή κάνετε απλώς μελέτες ή προχωράτε λίγο περισσότερο. Να θέλετε να σημειώνετε ερωτήσεις για να κάνουμε τρεις τέσσερις ερωτήσεις να ζει ένας κύκλος. Άλλη ερώτηση. Παρακαλώ. Καλώς ήλθα, εγώ είμαι ο καθηγητής του Απολυτικού Οργάνωτος του Αριστοτέλειου. Αλλά η πιο ιδιαίτερη σχέση μου με το σημερινό αντικείμενο είναι ότι έχω την τιμή να είμαι πρόεδρος ενός δικτύου των εθνών και για την κουλέκια της αστέρας από το Development Solutions Network και είναι ένα σειραφωνικό δικτύου των δικτύων που έχουν στόχο την εφαρμογηγή των στόχων βίωσης ανάπτυξης των 17 στόχων. Του έχω την αδερφή του Αριστοτέλειου και είναι τη τιμή μας που έχουμε αυτή την δυνατότητα. Εγώ ήθελα να κάνω δυο ερωτησμοί λίγο από καθέναν, μάλλον. Η πρώτη έχει να κάνει με ένα διάγραμμα που μας έδειξε η κυρία Νατουρακάκη σχετικά με τις αναμενόμερες επιτώσεις των GDP, των χωρών, μάλλον, που περιοχώναν, είδε καλά, στο διάγραμμα, λόγω της κλιματικής αλλαγής. Οι επιτώσεις της ανεπτυγμένης οικονομίας είναι πολύ μικρότερες από τις επιτώσεις της πιο αδύναμες οικονομίας. Αυτό έχει να κάνει κυρίως με την αδυναμία των αδύναμων οικονομιών να προσαρμοστούν στις πτώσεις κλιματικής αυτού του adaptation που μας παρουσίασε η κυρία Νατουρακάκη ή έχει και άλλες προεκτάσεις. Και η δεύτερη ερώτηση έφυγε στον κύριο Σαρτζιτάκη για τα green bonds. Ορισμένα από τα έργα που πάλι έχουν να κάνουν με την ανεμένη προσαρμογή δεν είναι ανταποδοτικά έργα. Με την έννοια ότι αν κάνουμε, για παράδειγμα, ένα αντεπλημμυρικό έργο σ' αυτά που γίνονται, στις μάντρα μετά την τρομερή καταστροφή, αυτά είναι έργα που δεν αποφέρουν έσοδα. Αλλά τα έσοδα τους, το όφελος μάλλον, είναι η αποτροπή της καταστροφής. Αυτό πως μπορεί να συνδυαστεί με την έννοια του green bond. Δεύτερο, να τους παρακολουθήσουμε. Ρωτήστε, μην φοβόσαστε μήπως δεν είναι σωστή η ερώτηση. Εδώ ρωτάμε, στην κοινωνία έξω, οι φυσάμεθα, τις επιπτώσεις. Εδώ, όχι. Λοιπόν, μέχρι να υπάρξει άλλη ερώτηση, παρακαλούμε. Μπορούμε να μιλήσουμε λίγο για το τρόπο που δουλεύουμε στην τράπεζα. Μης ξεκινήσαμε, κάναμε τις μελέτες, σιγά σιγά όσο περνούσαν τα χρόνια, ακριβώς επειδή η δουλειά που κάναμε αναδείχθηκε πολύ σημαντική σε επίπεδο δεθνικό και δεν είχαν υπάρξει αντίστοιες πρωτοβουλίες. Αυτό που πάντα λέμε είναι ότι παράλληλη η λιωνομιά είναι η συνεργασία όλων των ειδικών επιστημών γι' αυτό το θέμα. Υπιστοίμονες που δεν είχαν ξανασυνεργαστεί. Υπιστοίμονες από το κομμάτι των φυσικών επιστημών με τους οικονομολόγους, κοινονομολόγους, ενεργιακούς οικονομολόγους, όσο μπορώ να πω, και βγάλανε μια πολύ σημαντική δουλειά. Για αυτό είναι παράλληλη η λιωνομιά αυτή η συνεργασία και αυτές οι μελέτες που έγιναν. Παράλληλα, στις διάσημες όσο περνούσαν τα χρόνια και αναδείχθηκε η αξία αυτής της δουλειάς, ξεκινήσαμε και συνεργασίες με τα Υπουργεία. Δεν είχαμε το πλαίσιο του Ευρωβουλευτήτρου με κομμαστρών, αλλά και επειδή έπιπλως χρειαζότανε η συμβολή και η συνσφορά μας σε αυτό το επίπεδο. Ανέφερα το μημόνιο συνεργασίας με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Είναι μια συνεργασία που συνεχίζεται έως και σήμερα. Πιο πολύ με το κομμάτι του περιβάλλοντος, τώρα ξεκινάμε και τη συνεργασία και με το κομμάτι της ενέργειας. Περάσαμε και στο κομμάτι του policy making, γιατί αρχίσαμε να γράφουμε την εθνική στρατηγική την προσαρμογή, τώρα δουλεύουμε σε θέματα προσαρμογής. Οπότε έχουμε και έναν τέτοιο, αλλά δεν θα του πω ρόλο, έχουμε μια συμβολή σε αυτά τα θέματα. Φυσικά από τη μεριά του επόπτυ υπάρχουν τέτοια βήματα που μπορεί να κάνει η τράπεζα μέσα από την εποχτία του χρηματοψητικού συστήματος. Δεν έχουν φτάσει στο επίπεδο που θα θέλαμε για την ετοιματόπιση κοινωνικής αλληλής και αυτό είναι η προσωπική μου άποψη. Αλλά πλέον μέσα από τις διαδικασίες που έχουν ξεκινήσει και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, αλλά και αντίστοιχα λαδιευθύνη φορά προσπαθούν να ενδυναμώσουν και να βοηθήσουν λίγο περισσότερο τις κεντρικές τράπεζες να λάβουν περισσότερες πρωτοβουλίες μέσα από το ρόλο τους, το βασικό έργο που κάνουν, πιστεύω ότι τα επόμενα χρόνια θα έχουμε εξελίξει και σε αυτά. Αυτός προς το κομμάτι της πολιτικής. Τώρα, νομίζω το ανέφερα και κατά τη διάρκεια της παρουσίασης για την ερώτηση του κ. Θεοδοσίου ότι η κλιματική αλλαγή έχει επιπτώσεις που κυρίως πλέον είναι της πιο ευάλωτης κοινωνικής ομάδας. Αυτό ισχύει επίσης και για τα κράτη. Σαφώς ένα πιο ενεργημένο κράτος έχει και καλύτερες υποδομές και τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσει δράση προσαρμογής και να μην υποστεί τόσο μεγάλο κόστος επιπτώσεων. Και εκεί που θα ήθελα να μείνουμε είναι ότι φάνηκε και από όλα αυτά που συζητήσαμε ότι και οι πολιτικές αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, πέρα δηλαδή από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και οι ίδιες πολιτικές για την αντιμετώπιση της, βαρύνουν περισσότερο τις πιο ευάλωτες ομάδες κοινωνικές ομάδες, ομάδες χαμηλού εισοδήματος. Άρα χρειάζεται και μία κοινωνική πολιτική και μία αντιμετώπιση από αυτό τον επιπτώσιο και της κλιματικής αλλαγής αυτής κατά αυτή και τον επιπτώσιο των πολιτικών για την αντιμετώπιση της. Είτε αυτό είναι ο μετριασμός, είτε είναι το σαρνόγιο. Αυτά. Πρέπει να προσθέσω σε αυτό που είπε η κυρία. Αυτό που είπε η κυρία το να κάνει, να προσθέσω, η υποανάπτυξη χώρες ειναι αυτής της πολιτικών. Λιγότερα αναπτυγμένες είναι οι οικονομίες, οι οποίες είναι κυρίως βασισμένες στην αγροτική παραγωγή, οι οποίες είναι οι πιο ευάλωτοι στα κλιματικά δομένα. Και για αυτό παρατηρούνται αυτές τις τεράστιες διαφορές, πέρα από τις τεχνολογιών. Όσον αφορά στο ερώτημα σας, κύριε Παραδοσία, είναι προφανές ότι τα έργα υποδομής και στη Μάντρα και όλα αυτά, τα κάνει το συλλογικό. Ο δήμος, π.χ., απλώς πως θα το πληρώνει, είναι ένα ομόλογο, απλώς φόρος, προφανώς. Δεν είναι ιδιωτική επένδυση, αλλά είναι απαραίτητες επένδυσης που κάνουν όλα τα κράπη μαζεύοντας χρήματα. Να γυρίσω να πω και στο πρώτο θέμα, εγώ θεωρώ πολύ σημαντικό το ότι η Κράπεζα της Ελλάδος, χωρίς να φίλει, έχει κάνει αυτό το έτσι. Τελείως τυχαία. Ναι, απλώς ξαναλέω, έτυχε, και ο κ. Τουρνάρας μας έχει υιοθετήσει, αλλά και ο προηγούμενος πρόεδρος. Αλλά είναι πολύ σημαντικό, για παράδειγμα, αυτό με τη στρατηγική προσαρμογής, ήταν ένα έργο που προσπαθούσε να κάνει το Υπουργείο, που χρόνια πολλά είχαμε μείνει τελευταίοι κι ακόμα πόντες, τελικά με θύπω, που μας χρησιμοποίησαν, είναι μία ομάδα που δουλεύει, άγαθο εργό στον κ. Παναγουρή, και όπως τέλος πάντων και έγινε το θέμα, απλώς θέλω να πω ότι η τράπεζα της Ελλάδος δεν είχε λόγο, τώρα έχει αυτήν τη συνταγή να έχει λόγους, όσον αφορά τη νοηματική πολιτική, και αυτό λέω ότι είναι καλύτερα το που πετυμένει. Καλώς, τρεις ο Αγκάντης. Σκέφτε και αυτό το δικτύμα που έχει αναπτύξει η τράπεζα να συναλληλαστεί με μικροοικονομολόγους, δηλαδή με ανθρώπους που με μικροοικονομολόγους ασχολούνται με μικρομεγέτη, με την επιχείρηση, ας πούμε εμείς οι ρολιστές, έτσι και εκεί. Ασχολούμαστε τελευταία και αναπτύσσουμε το Green Account, την δραστηνη λογιστική, όπου προσπαθούμε να μετρήσουμε τις επιπτώσεις. Ξέρετε, για αυτό με τα κέρδη που έχει, όταν στείλετε μια επιχείρηση, έχει, ξέρω από μερικών, αυτό το χρόνο. Επιπεδόν, δηλαδή, το τι κέρδος θα έχει, αλλά από εκεί πέρα προσπαθούμε να μετρήσουμε την ίδια μεγέθη, δηλαδή τι επιπτώσεις έχει στο περιβαλλό, τι καταστροφές κάνει, τι επιπτώσεις από δορύμους, από ρέμμα, από νερό, από όλα αυτά. Ίσως θα ήταν ένας σκόπος, ή θα ήταν καλό να έχουμε μια τέτοια συνεργασία. Έχουμε γράψει αρκετά, θα γράψουμε και δεδοτικά. Ναι, σίγουρα. Γιατί, αν είναι να επανέλθουμε σε αυτό… Και πάμε σε μεγέθη, επειδή είδατε, συγγνώμη λίγο, είδατε κάποια σας τα μοντέλα, είναι πολύ πιο έτσι, πολύ μπροκά, εμείς πάμε σε λίγο πιο ολογίσυμα μοντέλα και μετράμε. Περισσότερα θα έλεγα ότι το ενδιάφυγε στο εμβαρμένο, αλλά κάλλιν, εξόσον, νομίζω, θα συγχωρεί. Είναι σε ιδιωτικές τράπεζες, σε εμπορικές τράπεζες. Έχω κάνει μια μελέτη για την Τεζαντέν, μια τράπεζα στην Καναδέζικη. Και γι' αυτό σας είπα ότι οι ιδιωτικές τράπεζες ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο, για να ξεκαθαρίσουν ποιες είναι πράγματα. Το Εμβαρμένο κάνουν, κάνουν αυτό. Δηλαδή, δίνει στοιχεία. Και η λογιστική είναι ένας ενδιάμεσος μεταξύ δυο ανθρώπων που έχουν διαφορετική πληροφόρηση και η λογιστική έρχεται να βάλει μια σφραγίδα ότι αυτά τα δεδομένα είναι σωστά. Επομένως και στο περιβάλλον χρειάζεται αυτό εδώ το κομμάτι. Οι ιδιωτικές τράπεζες έχουν δώσει, δίνουν του κόντρα λεφτά. Όχι ακόμα στην Ελλάδα. Δεν ασχολούν. Ναι, και τώρα σαν την τράπεζα της Ελλάδας δεν ασχολούν. Όχι, η τράπεζα... Συγγνώμη, κάνω λάθος. Η τράπεζα, πειραίως, γιατί είχα μια μακροχώρη από τότε που γύρισα από το Καναδά, είχα ένα ατμήμα, το οποίο τέλος πάντων έκανε δύο τρία πράγματα, είχα να φτιάχνω και πράσινα μόλο. Έχει κάνει. Να μην είναι ένα μήνυμα απαξιολογικός. Γιατί δεν προσοχή με το που υπάρχουν δεκτά και με το πράσινα. Λεφτά υπάρχουν, σωστά το είπα άνθρωπο. Ελπίζω τώρα να μην παραβιάζω. Είναι λίγο μπροστά αυτά τα πράγματα, τα οποία δεν έχουν αφήσει καλό όνομα. Κακώς τα προσλάβαμε. Ο άνθρωπος πολύ δίκρυχη και τώρα. Ίσως θα ερώσεις αυτό που εννοείς και εσύ τώρα. Μια φορά δεν βρέθηκαν λεφτά, ίσα ίσα χρέη βρέθηκαν σε όλον τον κόσμο. Σε αυτή την περίπτωση πάνε τρεις εκατομμύρες. Μπράβο. Αλλά εμείς αυτός η κυρία θα έχετε χθες κάποια ερωτήματα να διώσετε εντύπωση. Ναι, θα πάνε. Ότι γίνεται κάτι προς τα Υπουργεία γιατί τηρούνται αυτά τα πράγματα. Άλλες ερωτήσεις. Δεν υπάρχει καμία απορία. Παρακαλώ. Τα στοιχεία πρώτα συγκρίνεται με κάτι γιατί η παρουσίαση μπορούμε να το έχουμε κάπου. Ναι βέβαιος, υπάρχει και η παρουσίαση όπως την είδατε. Μπορώ να σας δώσω το σύνδεσμο και να αναρτηθεί στην ιστοσελίδα. Ωραία. Από τα πρώτα που ζητήσαμε όλοι εμάς. Θα έχουμε όλοι. Η Γράφυζα της Ελλάδος έχει πάρει μόνο κάποια μέτρα για να κάνει κάποιες πράσινες ειπενδρίσεις για να ενσχύσει τα πράσινα μόλογα και την πρατοπορία. Έχουμε ιδιωτικές green bonds. Αυτό μπορώ να το πω πιστεύω δημόσια. Είναι πρόσφατο αλλά έχει ξεκινήσει και εκεί. Και σίγουρα θα εξελιχθεί περισσότερο και στο μέλλον. Και σας συνισθώ όλους να το κάνετε. Είναι πολύ καλές αποδόσεις. Από τότε πηγαίνεις τις ειπενδρίσεις σε πράσινα μόλογα. Πάντως δεν υπάρχει έτσι τόσο πολύ ειπιστοσύνη. Και θέλει τον χρόνο γιατί έχουν γίνει ειπενδρίσεις σε εκείνα που θεωρούνταν και θεωρούνται σε κάθε σοβαρό κράτος ως αξιόπιστα τα ομόλογα τα κρατικά τιμώσεστε που τα κουρέψανε είπανε 53% και τελικά έφτασανε στο 70%. Και η δική μας πολιτική ηγεσία έλεγε μέχρι τη τελευταία στιγμή δεν πρόκειται να κουρευτεί ο Νοσχοβγίκης και ο Γιούγκεν και είπε όχι δεν θα κουρευτεί μόνο τα ξέρα θα κουρευτεί και τα ελληνικά. Και εκεί είχανε επενδύσει όχι μόνο οι πλούσιοι, αλλά και βέβαια δεν πάω πολύ πίσω τώρα στο κλιματιστήριο για να δέσω με τις δυνάμεις. Εγώ θα ήθελα να πω κάτι ακόμα ίσως για να προκαλέσω. Ξέρετε το 68 ξεκίνησε ένας όμυλος της Ρώμης, όταν κράφω χρόνια, και έφτιαξε ένα παγκόσμιο υπόδειγμα με 5-6 μεταβλητές και είπε ότι αν εξελιχθούνε έτσι όπως πάντα πράγματα σήμερα, το 2000 έως τόσο θα υπάρχει κολάψ, θα καταρρέψει το σύστημα. Αν όμως κάνουμε εκείνο, κάποιες αλλαγές θα βελτιωθεί η κατάσταση, όμως είχανε μείνει μεγάλη εμπιστοσύνη στην τεχνολογία, ότι αυτή θα λύσει το πρόβλημα. Πάντως υπήρξαν και αργότερα άλλες μελεάντες, δεν είναι ομάδα μέντος τότε που βοηθούν το μεγάλο το μοντέλο, αλλά υπήρξαν και αργότερα κάποιες άλλες μελέτες, οι οποίες είδανε ότι η τεχνολογία δεν είναι η πανάκια που λύνει τα προβλήματα και αναφερθήκανε σε σχέση με την τεχνολογία και σε πράγματα που αγγίζουν σήμερα. Ως άλλη, η καγγελάριος Μέτλαιο έχει πει ότι μέχρι το 1940 εξητήσαμε τις αυτοκίνητές της Γερμανίας να κάνουνε μια τεράστια προσπάθεια στο να περάσουνε στο ηλεκτρικό αυτοκίνητο. Και ο ίδιος, λίγο παρακολουθώ αυτά τα πράγματα λίγο πιο κοντά, δεν το αποκλείω οι γερμανικές ιδέες να τον πετύχουν. Και συνεργάζονται και έχουν τεχνολογισία και τα λοιπά. Δεν μας είπαν όμως τίποτε ότι ο ηλεκτρικός αυτοκίνητος δεν μένει. Μας προστατεύει από το φόρυγο, από το καυσαένιο. Η μπαταρία όμως είναι πολύ επιβλαβής για το περιβάλλον. Λέξτε και εγώ, κυρία Ταλογάκη, ότι εκεί το πιστεύω, γίνονται επίσης προσπάθειες, μήπως τελικά, να έρθουν μπαταρίες οι οποίες δεν επιβαλλούν τον περιβάλλον τόσο πολύ. Άλλο στοιχείο τώρα, έτσι, για να δώσω λίγο σημειακά πράγματα. Τότε που γιόταν η μεγάλη συζήτηση με αφορμή αυτού του μοντέλο του μέτωγους, υπήρξε μια πρόταση, η οποία ήρθε από τους πράσινους. Και οι πράσινοι, ξέρετε, κερνίζουν λίγο έδαφος σε κάποιες χώρες. Πρέπει να πάει ο κόσμος σε αυτό που λέγεται zero growth, μηδενική μεγέχυνση ή μηδενική ανάπτυξη. Και αυτό το πράγμα θα μπορούσαν να το δεχτούν οι πλούσιες χώρες. Γιατί έχουνε ψηλό επίπεδο, αντιλαμβάνοντας τι θα χάθηκε ο κόσμος. Τώρα μεν αυξανόμεθα παραπάντων. Αλλά αυτό ήταν επανκόσμιο στοιχείο. Σκεφτείτε τώρα να επιβληθεί το status quo στις ιστοχιές χώρες. Που πεινάνε οι άνθρωποι. Κοιτάξτε, γιατί δεν θα αυξάνε. Γι' αυτό, υπήρξαν αμέσως αντιδράσεις, πολύ αργότερα φυσικά, η Κίνα. Η Κίνα ανέμενε στο 0. Δεν θα γίνονταν δεύτερη δύναμη στον κόσμο σήμερα. Και δεν έχω πει ότι θα γίνει η πρώτη. Με τη μόνη διαφορά, αυτά που στέλνει στον αέρα της και όχι μόνο, νομίζω πως είναι η πρώτη ή η δεύτερη. Τα μεσοδεμένες πολιτείες έχουν συναγωνισμό σε αυτό το πράγμα. Αλλά έχει και η Ινδία, η οποία ανεβαίνει με 1,1 νομίζω τώρα δις κόσμο. Θα ξεπεράσει λίγο και η Κίνα όπως φέρεται, που και εκεί τρέχει η βιομηχανία και τρέχει οπωσδήποτε και η επιβάταση του περιβάλλοντος. Δηλαδή, ναι μεν θέλω και πρέπει να δίνουμε ένα εισιόδοξο, μια εισιόδοξη νόταση στον νέο τον κόσμο, όχι όμως με τη λέω του ευθυσιασμού. Αυτό που κάνει η Τούμπερ, που την κατηγορούν λίγο, η νεαρά μαθήτρια από την Στοχόλμη, και έχει εντοπίσει αρκετόν κόσμο, μακάρι να περάσει ή δυνατόν σε όλα τα σχολεία όλων του κόσμου. Μήπως από εκεί αρχιέσει κάποια πίεση προς τους αρμόδιους και τα λοιπά, διότι ο ίδιος, θα μου επιτρέψω να πω, δεν είναι τόσο εισιόδοξος. Δεν είναι εύκολη η προσαρμογή διότι κοστίζει και δεν είναι εύκολη η αλλαγή της βούλησης των επιχειρηματιών τη στιγμή που οι άνθρωποι αυτοί στηρίζουν σε μια συγκεκριμένη τεχνολογία, τεχνογνωσία. Και σκεφτείτε τώρα, ναι μεν οι Μερσεντές θα μπορεί εύκολα να περάσει σχετικά από τη μία τεχνογνωσία στην άλλη ασφαλεία, αλλά πάρε τώρα τον Έλληνα εδώ πέρα η επιχειρηματεία, πως να περάσει αυτός ο άνθρωπος. Έτσι καλύτερα έχει μεταχειρισμένα μηχανήματα και θα πάρει ένα άλλο μεταχειρισμένο μηχανήμα, το οποίο θα επίσης θα βρωμάει την ασφαλεία. Με άλλα λόγια είναι δύσκολος ο τρόπος. Παρ' όλα αυτά, ξέρετε, αν έχει ανεβήσει κάποια χώρα το επιχειρηματικό επίπεδο σημαντικά, έχω τη γνώμη ότι καλό θα είναι και εσείς οι νέοι έχετε τη δυνατότητα. Νομίζω πως έχετε τη δυνατότητα διότι έχετε μέσα και το κουράγιο, έχετε και το θάρρος, να κάνετε κάτι μήπως τυχόν και βάλετε ένα φρένο σ' αυτούς τους ανθρώπους που κυβερνά με τις χώρες και ιδιαίτερα, αναφέρθηκε το όνομα του μεγάλου ηγέτη, τον οποίον όλοι τον αποκαλούνε ανισόρροπο κτλ. Εν τούτης, λίγο πολύ κυβερνάει το κόσμο σε έναν βαθμό, ότι θα έχει τη δύναμη και την οικονομική. Τον ακούτε να είσαι κάποια στιγμή, θα καταστρέψω την τουρκική οικονομία. Τον ακούτε τι λέει την κυβερνή, άλλο τι κάνει με τα λελάντα. Θέλω να πω ότι έχει τη δύναμη. Αλλά τρελώς, το λέει τρελώς, αυτός έχει καταφέρει να δώσει ισχυρή ανάπτυξη στην αμερικάνικη οικονομία και δεν αποκλείεται, κάνουν και τέτοια θεωματικά, όπως έγινε και η Πιλοπάμα, αλλά ήταν στη δεύτερη θητεία του, που μιλάμε, μπορεί να ξαναρχεί οδρα. Και φαίνεται πως το επίπεδο των ψηφοφόρων των πολιτών και στις ενατηρημένες χώρες, δέστε λίγο στη Μεγάλια Αγγλία, αρχαιότερη δημοκρατία, σύγχρονη δημοκρατία κτλ κτλ, τι ωραία τα περνάει. Μάλλον, δεν φαίνεται πως η άνοδος του βιωτικού επιπέδου έχει ανεβάσει και το πνευματικό μας επίπεδο των δημοκρατών σημαντικά για τους λαούς. Τόσο πολύ, ώστε να μην φτάνουμε στο σημείο να έχουμε ηγέτες, οι οποίοι τελικά δεν μας πείθουν και δεν νομίζω πως είμαστε παράξενοι τώρα, πως συμβαίνει ότι δεν μας πείθουν για τη σωστή πορεία της ανθρωπότητας και ιδιαίτερα του πλανήτη μας. Εγώ δεν θα αναφερθώ, γιατί υπάρχουν τέτοιες είδες σκέψεις. Ότι προσπαθούμε, αλλά κοστίζει πολύ, να πάμε σε κάποιο άλλο πλανήτη. Να στήσουμε εκεί πέρα μια βάση και από κει να εμπερνήσουμε αυτά τα πράγματα, να βρούμε πρώτες ηλίες και το καθεξής. Εδώ κοστίζουν λιγότερα τα πράγματα. Δεν κάνει εδώ τις εμπερνήσεις να σώσουμε λίγο τον κόσμο πριν σώσουμε τώρα το φεγγάρι και παραπέρα τον Άρη. Αλλά αυτά είναι τα εκτενόμενα και γι' αυτό νομίζω στα χέρια σας είναι το μέλλον. Και το δικό μου ερώτημα που το έχω θέσει όταν ακόμη ήταν η Φυγητής και ο Ευθύγης είναι, το μέλλον έχει μέλλον. Κρατήστε το ερώτημα αυτό, γιατί έχετε μπροστά σας περίπου ανάλογο 60-70 χρόνια εδώ να γνωρίζεις και επειδή η τεχνολογία της υγείας τρέχει θα φτάσετε σε πολύ περισσότερα χρόνια για να δείτε πώς θα πάει ο κόσμος. Αν υπάρχει κάποια ερώτηση παρακαλώ θέστητε. Εάν όχι, να ευχαριστήσουνε θερμά τους εισηγητές, τη κυρία Τεροκάκη και τον Φύριο Σαρτσετάκη, να ευχαριστήσω όλους εσάς που παραπαιθήκατε. Ελάτε την επόμενη φορά, θα είναι πολύ ενδιαφέρον σε εκκλητική οικονομία και τι να πω, δεν ξέρω πώς να σας παρακινήσω να εκφράζεστε. Στην τάξη μου έλεγα πάντα, εδώ θα κάνετε και τις λαθασμένες ερωτήσεις, διότι εδώ έρχεται η διόρθωση, χωρίς επιπτώσεις. Έξω στη κοινωνία υπάρχουν επιπτώσεις άμα κάνουμε λάθη. Λοιπόν, πολύ σε ευχαριστήσω πάλι.